Het woord enneagram stamt van het Griekse
ennea, dat 'negen' betekent en grammos, dat staat voor 'punten'. Het symbool van het enneagram is een negenpuntig sterveelhoek.
Negen persoonlijkheidstypen hebben in dit diagram elk een vast punt en staan via lijnen met elkaar in verbinding. Dit veronderstelt
dat de onderlinge relaties van de typen volgens vaste patronen verlopen.
Van het enneagram wordt gezegd dat het
een eeuwenoude studie van menselijke motivatie is, maar waarschijnlijker is het dat het getallenschema in het begin van de
twintigste eeuw is bedacht door George Gurdjieff, Armeens filosoof en mysticus. De eerste bekende publicatie van het enneagram
vond plaats in 1949 in het boek Op zoek naar het wonderbaarlijke van Gurdjieffs leerling Pjotr Ouspensky. In deze versie was
er nog geen sprake van het beschrijven van het menselijk gedrag. Die functie werd pas in de jaren '60 toegevoegd door Oscar
Ichazo. De Chileense psychiater Claudio Naranjo doceerde zijn begrip van het enneagram aan een aantal jezuïeten, die het vervolgens
verder verspreidden. Hoewel het diagram sindsdien een grote populariteit heeft verworven wordt het in de professionele psychologie
nauwelijks gebruikt.
Introductie
Het enneagram is een persoonlijkheidsmodel
dat zich met bewust of onbewust gedrag bezighoudt. Volgens het enneagram is het ene persoonlijkheidstype niet beter dan het
andere type. Elk type heeft eigenschappen die doeltreffend kunnen zijn.
Negen enneagram-typen worden beschreven
vanuit de manier waarop ze in het leven staan. Het model beoogt inzicht te geven in het eigen karakter en de relaties met
anderen. Het enneagram probeert ook bewustwording te creëren voor de aanleg die elk type heeft voor hogere kwaliteiten, zoals
empathie, alwetendheid en liefde.
Elk van de negen persoonlijkheidstypen
van het enneagram heeft zich gevormd rond een centrale passie. De passie en de preoccupatie die hieruit voortkomt, bepalen
in dit model de levensbeschouwing van elk van de negen typen.
Het enneagram gaat over de terugkeer
naar de essentie. Elke passie heeft in een aspect van de hogere deugd van de essentie zijn tegenpool. De mens wordt verondersteld
op zoek te zijn naar dat aspect van de hogere deugd dat we missen.
Het diagram bestaat uit negen basismodellen
van ons gedrag. Elk mens herkent de negen modellen meestal wel in zijn eigen leven, maar er is er bij de meesten wel één die
dominant is. Het dominante model verklaart waarom wij ons op een bepaalde manier gedragen of een bepaalde kijk op de wereld
hebben.
De typering van elk van de negen modellen
is een beschrijving van behoeftes, aannames en positieve en minder positieve drijfveren om situaties in het leven aan te gaan.
Het type bepaalt in belangrijke mate de bril die opgezet is om problemen te bezien.
Inzicht in het enneagram beoogt mensen
te helpen zichzelf en anderen te begrijpen, en in het bijzonder waarom mensen op een bepaalde manier op elkaar reageren. Ook
wil het een handvat geven om naar persoonlijke groei te zoeken.
De
negen types
De negen types zijn:
Type EEN is de Perfectionist: realistisch,
consciëntieus, grondig en principieel
Type TWEE is de Helper: warm, betrokken,
hulpvaardig en verzorgend
Type DRIE is de Presteerder: energiek,
optimistisch, zelfverzekerd en doelgericht
Type VIER is de Romanticus: gevoelig,
warm en scherpzinnig
Type VIJF is de Waarnemer: introvert,
leergierig, analytisch en inzichtelijk
Type ZES is de Loyalist: verantwoordelijk,
betwijfelend, betrouwbaar en loyaal
Type ZEVEN is de Avonturier: energiek,
levendig en optimistisch
Type ACHT is de Baas: direct, onafhankelijk,
zelfverzekerd en beschermend
Type NEGEN is de Vredestichter: ontvankelijk,
goedaardig en ondersteunend
De negen types verhouden zich in een
gestructureerde wijze tot elkaar. Als iemand ontspannen en effectief is neemt hij de goede eigenschappen van een bepaald ander
type over (in het plaatje met de pijl mee) en als iemand juist gespannen is neemt hij de slechte eigenschappen van weer een
ander type over (tegen de pijl in).
1
de Perfectionist: realistisch, consciëntieus en principieel
Zijn gedreven om een correct leven te
leiden; willen zichzelf en de wereld graag verbeteren. Zien boosheid als karakterfout en bedwingen het daarom. Leven nauwkeurig
volgens normen en proberen de wereld te verbeteren.
positieve eigenschappen:
- eerlijk, betrouwbaar, ordelijk, idealistisch,
productief en gedisciplineerd
negatieve eigenschappen:
- oordelend, inflexibel, kritisch, jaloers
en dominant
In relaties loyaal, toegewijd en consciëntieus,
maar ook hoge verwachtingen, twistziek, pietluttig en star.
2
de Gever (of Helper): warm, betrokken, verzorgend en gevoelig voor de behoeftes van anderen
Vinden het belangrijk om geliefd te
zijn en gewaardeerd te worden. Geven graag uiting aan positieve gevoelens ten opzichte van anderen.
Geïnteresseerd in mensen en het verzorgen.
Willen graag warm en vriendelijk overkomen.
positieve eigenschappen:
- zorgzaam, genereus, enthousiast en
ontvankelijk
negatieve eigenschappen:
- manipulatief, indirect, bezitterig
en hysterisch
In relaties attent, waarderend, speels
en koesterend, maar ook dominant, behoeftig, manipulerend en onoprecht
3
de Succesvolle werker (of Presteerder): energiek, optimistisch, zelfverzekerd en doelgericht
Hebben een sterke behoefte om productief
te zijn, successen te behalen en mislukkingen te vermijden.
Worden graag in een goed daglicht gezien,
in overeenstemming met maatschappelijk bepaalde normen.
positieve eigenschappen:
- zelfverzekerd, ijverig, gedreven,
energiek en praktisch
negatieve eigenschappen:
- narcistisch, pretentieus, ijdel, oppervlakkig
en prestatiegericht
In relaties gevend, waarderend, accepterend
en betrouwbaar, maar ook verdiept in werk, defensief, ongeduldig en dominant.
4
de Romanticus (of Individualist): gevoelig, warm en scherpzinnig
De 'individualist' wil graag anders
zijn dan de rest, aan de ene kant is hij jaloers op het gewone en normale leven, maar aan de andere kant verafschuwt hij dit,
hij wil opvallen in zijn apartheid, maar kan er ook van genieten om lekker in zijn eigen wereldje te zitten.
Hebben een sterke behoefte om met hun
gevoelens in contact te komen en om begrepen te worden, om te zoeken naar de zin van het leven en geen doorsnee-mens te zijn.
Hebben sterke behoefte om zich te uiten
en willen graag origineel overkomen.
positieve eigenschappen:
- warm, creatief, expressief, verfijnd
en anderen tot steun
negatieve eigenschappen:
- depressief, verlegen, moralistisch,
koppig en teruggetrokken
In relaties empathisch, zachtaardig,
gepassioneerd en zich snel bindend, maar ook in zichzelf verdiept, jaloers, emotioneel, humeurig, intolerant en snel afgewezen
5
de Waarnemer (of Observeerder): introvert, leergierig, analytisch en inzichtelijk
Hebben een sterke behoefte om alles
te weten en te begrijpen, onafhankelijk te zijn en te voorkomen dat ze een gek figuur slaan.
Vertrouwen op hun eigen bronnen en zoeken
veiligheid in kennis.
positieve eigenschappen:
- analytisch, volhardend, objectief,
gevoelig en scherpzinnig
negatieve eigenschappen:
- afstandelijk, onder-assertief, negatief,
koppig en intellectueel-arrogant
In relaties vriendelijk, opmerkzaam,
ruimdenkend, onafhankelijk en betrouwbaar, maar ook teruggetrokken, negatief, achterdochtig en twistziek.
6
de Loyalist: verantwoordelijk, betwijfelend, betrouwbaar en loyaal
Hebben een sterke behoefte aan veiligheid.
Zoeken goedkeuring en proberen met hun angst om te gaan.
Beschermen zich tegen angstgevoelens
door achter bepaalde autoriteiten aan te lopen, of zich er juist tegen te verzetten
positieve eigenschappen:
- loyaal, zorgzaam, medelevend en verantwoordelijk
negatieve eigenschappen:
- dominant, onvoorspelbaar, defensief
en paranoïde.
In relaties warm, speels, open, aanmoedigend
en eerlijk, maar ook wantrouwig, inflexibel en sarcastisch. Trekken zich gemakkelijk terug.
7
de Levensgenieter (of Avonturier): energiek, levendig en optimistisch
Hebben een sterke behoefte om gelukkig
te zijn en leuke activiteiten te organiseren. Proberen pijn en lijden te vermijden.
Willen hun steentje bijdragen aan de
wereld. Mijden onplezierige emoties, waaronder angstgevoelens.
positieve eigenschappen:
- spontaan, fantasierijk, productief,
charmant, snel en nieuwsgierig
negatieve eigenschappen:
- impulsief, narcistisch, ongeconcentreerd,
ongedisciplineerd en manisch
In relaties lichthartig, vrijgevig,
hartelijk, amusant en zorgzaam, maar ook narcistisch, eigenwijs, defensief en verward. Lastig om te binden. Rationaliteit:
Denkt in beelden, sterke helicopterview, legt makkelijk verbanden, overziet complexe situaties, versterkt associëren.
8
de Baas (of Leider): direct, onafhankelijk, zelfverzekerd en beschermend
Hebben een sterke behoefte om zelfstandig
en sterk te zijn en om gevoelens van zwakheid en afhankelijkheid te vermijden. Hebben een krachtige uitstraling en zijn niet
bang om hun boosheid te uiten.
positieve eigenschappen:
- direct, gezaghebbend, beschermend,
energiek, loyaal en vol zelfvertrouwen
negatieve eigenschappen:
- dominant, opstandig, ongevoelig, egocentrisch,
sceptisch en agressief
In relaties loyaal, zorgzaam, oprecht,
toegewijd en vrijgevig, maar ook veeleisend, arrogant, strijdlustig, bezitterig en onbuigzaam. Hebben veel kritiek.
9
de Bemiddelaar (of Vredestichter): ontvankelijk, goedaardig en ondersteunend
Hebben een sterke behoefte om de vrede
te bewaren, op te gaan in anderen en conflicten te vermijden. Nemen eigenschappen van anderen over en kunnen daarmee zeer
verschillende verschijningsvormen hebben.
Zijn meegaand en zich vaak niet bewust
van hun boosheid.
positieve eigenschappen:
- vriendelijk, geduldig, ruimdenkend,
diplomatiek en empathisch
negatieve eigenschappen:
- passief, vergeetachtig, koppig, bezeten
en sub-assertief
In relaties vriendelijk, teder, steunend
en loyaal, maar ook passief-agressief, veel te meegaand, koppig en defensief.
